Nazwisko dziecka – jakie nadać i kiedy zmienić

Anna Mochniej        20 września 2016        Komentarze (0)

Celem przepisów regulujących kwestię nazwiska dziecka jest odzwierciedlenie pochodzenie tego dziecka z danej rodziny oraz utrwalenie jego przynależności do niej. W obecnych realiach sytuacja, w której rodzice noszą to samo nazwisko należy do coraz rzadszych. Jednak swoboda rodziców w jego wyborze jest ograniczona. Dowiedz się jakie zasady obowiązują przy nadawaniu nazwiska dziecku, gdy urodziło się ono po ślubie rodziców a jakie, gdy żyją oni w związku partnerskim, konkubinacie. Czy samotna matka, jeśli nada dziecku nazwisko ojca, będzie mogła zmienić je, gdy zwiąże się formalnie z innym – niż ojciec dziecka – mężczyzną?

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, dziecko urodzone w trakcie trwania małżeństwa (lub przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia), nosi nazwisko będące wspólnym nazwiskiem małżonków. Gdy małżonkowie mają różne nazwiska, dziecko będzie nosić nazwisko określone w oświadczeniu złożonym kierownikowi USC przy zawieraniu małżeństwa, przy czym rodzice mogę wybrać wyłącznie:

a) nazwisko jednego z rodziców;

b) nazwisko utworzone z nazwiska matki i ojca.

Np: Jeśli matka nosi nazwisko Wójcik, zaś ojciec – Kowalski, to dziecko może nosić nazwisko Wójcik, Kowalski lub Wójcik-Kowalski (Kowalski-Wójcik).

Nazwisko dziecka nie może składać się z więcej niż dwóch członów. Tym samym, jeśli nazwisko któregoś z rodziców lub obu składa się z dwóch członów, to nazwisko dziecka powstanie przez połączenie pierwszych członów nazwisk, chyba że w wyniku połączenia powstałoby nazwisko, którego człony są jednakowe. Ważne!! Brak oświadczenia o wyborze nazwiska dla dzieci jest jednoznaczny z nadaniem dziecku nazwiska składającego się z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca.

W przypadku dzieci pozamałżeńskich (urodzonych w związku partnerskim rodziców, konkubinacie, związku nieformalnym, przed ślubem rodziców) zastosowanie znajdą następujące reguły:

  1. Jeśli ojcostwo dziecka nie zostało ustalone, to dziecko nosić będzie nazwisko matki.
  2. W razie uznania dziecka przez jego ojca, będzie ono nosić nazwisko wskazane w oświadczeniach rodziców o uznaniu dziecka.
  3. W razie ustalenia ojcostwa przed sądem, o nazwisku dziecka będzie decydował sąd, wydając wyrok ustalający ojcostwo.

Ważne!! W przypadku uznania lub  ustalenia ojcostwa przed sądem, podobnie jak w przypadku dzieci pochodzących z małżeństwa, możliwy jest wyłącznie wybór nazwiska jednego z rodziców lub nazwiska utworzonego z nazwiska matki i ojca. Jeśli rodzice zdecydują się na zawarcie związku małżeńskiego już po narodzinach dziecka, będą uprawnieni do wyboru nazwiska na takich samych zasadach jak rodzice dzieci zrodzonych w małżeństwie.

W przypadku zawarcia małżeństwa przez matkę/ojca małoletniego dziecka z osobą, która nie jest ojcem/matką tego dziecka, małżonkowie mogą złożyć przed kierownikiem USC oświadczenie, że dziecko będzie nosić takie samo nazwisko, jakie nosi albo nosiłoby ich wspólne dziecko. Nadanie nazwiska nie jest jednak dopuszczalne, jeśli dziecko nosi nazwisko ojca lub nazwisko utworzone na podstawie oświadczeń rodziców dziecka przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca dziecka.

Jeśli dziecko pochodzi z związku nieformalnego i nosi nazwisko po ojcu, matka dziecka, wchodząc w związek małżeński z innym mężczyzną niż ojciec dziecka, nie będzie mogła nazwiska małoletniego zmienić. Inaczej jest w przypadku, gdy dziecko nosi nazwisko po matce. Jeśli matka zwiąże się formalnie z innym – niż ojciec dziecka – mężczyzną, to dziecko będzie mogło pozostać przy dotychczasowym nazwisku, dodać do niego drugi człon – nazwisko męża matki lub zmienić swoje nazwisko na nazwisko męża matki (oczywiście po złożeniu oświadczenia małżonków przed kierownikiem USC).

Rozwód rodziców nigdy nie wpływa na nazwisko dziecka. Fakt zmiany nazwiska nie ma także wpływu na obowiązek alimentacyjny. Zmiana nazwiska dziecka, które ukończyło 13 lat, spowodowana uznaniem dziecka, ustaleniem ojcostwa na drodze sądowej, zawarciem małżeństwa przez rodziców po jego narodzinach oraz złożeniem wniosku o zmianę nazwiska na podstawie ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, zawsze wymaga zgody dziecka wyrażona osobiście.

„Nasciturus” – co to znaczy? Jakie prawa ma przyszły obywatel

Anna Mochniej        02 września 2016        Komentarze (1)

Tajemnicze określenie „nasciturus” w prawie polskim oznacza dziecko poczęte, lecz jeszcze nienarodzone. Prawo przyznaje takiemu dziecku warunkową zdolność prawną w zakresie czynności, w wyniku których dziecko uzyska jakąś korzyść. Oznacza to, że jeżeli dziecko urodzi się żywe będzie mogło czerpać korzyści z dokonanych na jego rzecz działań.

Dziecko poczęte, lecz nienarodzone może zostać spadkobiercą jednak pod warunkiem, że urodzi się żywe. Oznacza to, że po urodzeniu dziecka jego przedstawiciel prawny będzie miał prawo przyjęcia w imieniu dziecka spadku po zmarłym ojcu lub innym członku rodziny, po którym dziecko ma prawo dziedziczyć.

Jeżeli dziecko poczęte zostanie uwzględnione jako spadkobierca w testamencie, jego prawo do dziedziczenia będzie również uzależnione od żywego urodzenia tego dziecka. Można dokonać również zapisu na rzecz dziecka poczętego nienarodzonego. Również w przypadku darowizny warunkiem, pod którym dziecko stanie się dysponentem darowizny jest żywe urodzenie tego dziecka. Z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem.

Nie tylko prawo cywilne przewiduje ochronę dzieci nienarodzonych. Kodeks rodzinny i opiekuńczy dopuszcza możliwość uznania ojcostwa  dziecka poczętego, lecz nienarodzonego. Jeżeli dziecko nie zostanie uznane przez ojca przed datą narodzin, ustalenie ojcostwa może nastąpić za pośrednictwem sądu dopiero po urodzeniu się dziecka. Jeżeli ojciec dziecka umrze przed jego narodzeniem i nie uzna dziecka przed swoją śmiercią matka dziecka, aby ustalić ojcostwo powinna wytoczyć powództwo o sądowe ustalenie ojcostwa.

Dodatkowo jeżeli ojcostwo mężczyzny nie będącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może żądać, ażeby mężczyzna ten jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią sumę pieniężną na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. Termin i sposób zapłaty tej sumy określa sąd.

Z roszczeniem matka dziecka pozamałżeńskiego może wystąpić nie wcześniej niż po ustaleniu ojcostwa mężczyzny nie będącego jej mężem, czyli od chwili uznania przez niego ojcostwa lub też ustalenia ojcostwa w drodze wyrokowania. Nie ma przeszkód, aby roszczenie to łączyć z powództwem o ustalenie ojcostwa.

Jeżeli ojcostwo mężczyzny, który nie jest mężem matki, nie zostało ustalone, zarówno dziecko, jak i matka mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko jednocześnie z dochodzeniem ustalenia ojcostwa. Nie dotyczy to roszczeń matki, gdy dziecko urodziło się nieżywe.

Dla dziecka poczętego, lecz jeszcze nie urodzonego ustanawia się kuratora, jeżeli jest to potrzebne do ochrony przyszłych praw dziecka. Można go więc ustanowić w sytuacji, gdy np. chodzi o dochodzenie uprawnień rentowych dziecka po śmierci ojca w wyniku nieszczęśliwego wypadku. Kuratora ustanawia się na wniosek.

Wniosek może złożyć każdy zainteresowany, w głównej mierze członek najbliższej rodziny, czyli np. drugi rodzic, czy dziadkowie. Sąd ma również możliwość ustanowienia kuratora z urzędu. Wniosek o ustanowienie kuratora składa się w rejonowym sądzie opiekuńczym, właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu matki dziecka. We wniosku należy wykazać potrzebę ochrony przyszłych praw dziecka oraz załączyć stosowne akty stanu cywilnego. Od wniosku uiszcza się opłatę sądową w wysokości 40,00 zł.

Gdy problem z kontaktami z dzieckiem przybiera na sile

Anna Mochniej        22 sierpnia 2016        Komentarze (0)

Sprawy dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem, nie należą do najłatwiejszych, ponieważ zdarzają się sytuacje, w których jedno z rodziców wręcz stawia sobie za punkt honoru utrudnianie kontaktu z dzieckiem drugiemu rodzicowi. Oczywiście najbardziej tracą na tym dzieci. Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie omawianej niżej instytucji weszła w życie z dniem 13 sierpnia 2011 roku, jednak część pokrzywdzonych rodziców nie wie w dalszym ciągu o obowiązywaniu takich przepisów.

Postępowanie w sprawie wyegzekwowania kontaktów z dzieckiem jest uregulowane w art. 59815-59821 Kodeksu postępowania cywilnego, zaś jego istotą jest wymierzenie kary pieniężnej osobie utrudniającej kontakty z dzieckiem na rzecz osoby uprawnionej do kontaktów. Składa się ono z dwóch etapów: pierwszy – określenie wysokości kary, drugi – nakazanie zapłaty konkretnej kwoty pieniężnej. Całe postępowanie podlega jednej opłacie (40,00 zł). Wniosek należy złożyć do sądu rejonowego – sądu opiekuńczego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka.

Co do pierwszego etapu tego postępowania: do złożonego wniosku należy załączyć odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody zawartej przed sądem lub mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem (np. wyrok rozwody, postanowienie ustalające kontakty z dzieckiem). We wniosku należy wskazać konkretne sytuacje utrudniające kontakty z dzieckiem bądź polegające na niewywiązywaniu się z obowiązku utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd wyda postanowienie (przysługuje na nie zażalenie) po wysłuchaniu uczestników postępowania.

Co do drugiego etapu: jeśli osoba opiekująca się dzieckiem nie umożliwi właściwego kontaktu z dzieckiem uprawnionemu rodzicowi, sąd opiekuńczy nakazuje jej zapłatę należnej sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń i do stawki za naruszenie, która została wcześniej określona (sąd może w wyjątkowych wypadkach zmienić wysokość sumy pieniężnej). Co ważne, prawomocne postanowienie sądu, w którym nakazano zapłatę należnej sumy pieniężnej, jest tytułem wykonawczym bez potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności. W ten sposób nałożona na rodzica kara będzie mogła być szybko wykonana – wyegzekwowana z majątku rodzica. Rodzic, który będzie chciał wszcząć egzekucję, musi przedłożyć komornikowi wniosek egzekucyjny oraz wspomniane postanowienie sądu opiekuńczego.

Ważne: egzekucja kontaktów nie będzie możliwa, gdy sposób kontaktów z dzieckiem został ustalony w inny sposób, przede wszystkim w porozumieniu pomiędzy osobą, pod której pieczą dziecko pozostaje a osobą uprawnioną do kontaktów. W takim przypadku będziemy musieli złożyć wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem.

Rodzicu, czy zawsze odpowiesz za szkodę wyrządzoną przez Twoje dziecko?

Anna Mochniej        16 sierpnia 2016        Komentarze (1)

Na większości placów zabaw czy w sklepach można znaleźć tabliczki z informacjami, że za szkody wyrządzone przez dzieci odpowiadają rodzice. Jednak czy zawsze tak jest? Jakie są zasady odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez dzieci poniżej 13 roku życia?

W związku z tym, że osoby poniżej 13 roku życia nie mają zdolności do czynności prawnych, nie można przypisać im winy (zgodnie z art. 426 Kodeksu Cywilnego „Małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę”) .

Osoba doznająca szkody na skutek zachowań małoletnich ma jednak możliwość uzyskania stosownego odszkodowania. Art. 427 Kodeksu Cywilnego stanowi, iż w przypadku, gdy z powodu wieku, stanu psychicznego lub cielesnego, danej osobie nie można przypisać winy, to wówczas do naprawienia szkody obowiązany jest ten, kto z mocy ustawy lub umowy zobowiązany jest do nadzoru nad nią. Przepis ten stosuje się również do osób, które wykonują stałą pieczę nad takimi osobami, mimo obowiązku ustawowego lub umownego.

Od powyższej odpowiedzialności można zatem uwolnić się jedynie w przypadku, gdy osoba opiekująca lub nadzorująca uczyniła zadość obowiązkowi nadzoru albo szkoda powstałaby także przy starannym wykonywaniu nadzoru. Taka regulacja broni przed przypisaniem odpowiedzialności za czyny np. małoletnich będących pod nadzorem rodziców, w sytuacjach gdy mimo odpowiedniego wykonywania swoich obowiązków nie istniała możliwość, by mogli zapobiec szkodzie.

Z powyższego wynika, że nie za każdą szkodę wyrządzoną przez Twoje dziecko będziesz odpowiadać. Oczywiście mogą odpowiadać np. rodzice, których pociecha wybiła szybę w oknie sąsiada, grając w piłkę, ale może również opiekun wycieczki zorganizowanej, który nie upilnował podopiecznego, a ten wyrządził szkody np. w sklepie z pamiątkami. Tak samo w szkole czy na koloniach to nie Ty nadzorujesz swoje dziecko, a nauczyciele i opiekunowie. To na ich barkach spoczywa wtedy odpowiedzialność za czyny nieletnich poniżej 13 roku życia.

Kodeks Cywilny przewiduje jednak wyjątek od zasady, zgodnie z którą małoletni poniżej 13 roku życia nie ponosi odpowiedzialności za szkodę. Zgodnie bowiem z art. 428 Kodeksu Cywilnego: „Gdy sprawca z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego nie jest odpowiedzialny za szkodę, a brak jest osób zobowiązanych do nadzoru albo gdy nie można od nich uzyskać naprawienia szkody, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody od samego sprawcy, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i sprawcy, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego”. Małoletni odpowiada wówczas na zasadzie słuszności. Odpowiedzialność ta znajdzie zastosowanie tylko w przypadkach wyraźnie w ustawie przewidzianych.

A jak można minimalizować ryzyko związane z ponoszeniem kosztów za szkody wyrządzone przez Twoje dziecko? Jeśli obawiasz się, że Twoja pociecha może coś spsocić (bo taka jest natura dzieci), to warto zastanowić się nad wykupieniem polisy OC w życiu prywatnym.

Zabieg w szpitalu a zgoda rodzica

Anna Mochniej        03 sierpnia 2016        Komentarze (0)

Każdy rodzic dba o zdrowie swojego dziecka, chodzimy na badania, podajemy lekarstwa, zarywamy noce gdy gorączkuje, natomiast pobyt dziecka w szpitalu to sytuacja stresująca zarówno dla dziecka jak i dla samych rodziców. Drodzy Rodzice, czy wiecie jakie zasady obowiązują lekarzy przy uzyskiwaniu zgody od pacjenta małoletniego?

W przypadku pacjenta, który nie ukończył 16 roku życia zazwyczaj zgodę na udzielenie świadczenia wyrażają jego przedstawiciele ustawowi (rodzice, opiekunowie, kurator). Gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego lub porozumienie się z nim jest niemożliwe wymagane jest zezwolenie sądu opiekuńczego. Zgodę na proste czynności np. związane z prostą diagnostyką bez ingerencji w ciało pacjenta, a także osłuchiwanie, może wyrazić również opiekun faktyczny (niania, opiekunka, babcia).

Badanie lub udzielenie pacjentowi innego świadczenia zdrowotnego bez jego zgody jest dopuszczalne, jeżeli wymaga on niezwłocznej pomocy lekarskiej, a ze względu na stan zdrowia lub wiek nie może wyrazić zgody i nie ma możliwości porozumienia się z jego przedstawicielem ustawowym lub opiekunem faktycznym (wymagana jest konsultacja z innym lekarzem).

Jeśli oboje rodzice posiadają nieograniczoną władzę rodzicielską, to każde z nich jest uprawnione do decydowania o sprawach dziecka. Warto podkreślić, że zgodnie z art. 97 par. 2 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego w razie konieczności decydowania o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie. Do takich istotnych spraw należy np. zabieg chirurgiczny oraz inne czynności wymagające większej ingerencji w organizm. Wykonany zabieg nie utraci jednak przymiotu legalności, jeżeli zostanie wykonany za zgodą jednego z rodziców, w sytuacji konieczności podjęcia decyzji gdy kontakt z drugim rodzicem będzie niemożliwy (np. ze względu na pobyt za granicą). Jeśli rodzice są w separacji lub po rozwodzie i władza jednego z nich została ograniczona do ściśle określonych uprawnień, z których sąd wyłączył decydowanie o leczeniu, uprawnionym do wyrażenia zgody na zabieg jest drugi rodzic.

W stosunku do osób pomiędzy 16 a 18 rokiem życia wymagana jest zgoda kumulatywna (zarówno samego pacjenta jaki i przedstawiciela ustawowego).Gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego albo porozumienie się z nim jest niemożliwe wymagane jest zezwolenie sądu opiekuńczego. Jeśli małoletni sprzeciwia się czynnościom medycznym, poza zgodą jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego albo w przypadku niewyrażenia przez nich zgody wymagane jest zezwolenie sądu opiekuńczego.

W przypadku konieczności wykonania zabiegu lub zastosowania metody leczenia lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko dla pacjenta małoletniego powyżej 16 roku życia, lekarz musi uzyskać na to zgodę przedstawiciela ustawowego, a gdy pacjent nie ma przedstawiciela lub porozumienie się z nim jest niemożliwe – zezwolenie sądu opiekuńczego. W tym przypadku wymagana jest także pisemna zgoda małoletniego. Jeśli przedstawiciel ustawowy małoletniego pacjenta powyżej 16 roku życia nie zgadza się na wykonanie przez lekarza powyższych czynności, a są one niezbędne do usunięcia niebezpieczeństwa utraty przez pacjenta życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała bądź ciężkiego rozstroju zdrowia, lekarz może wykonać takie czynności po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego.

Kiedy lekarz jest zwolniony z obowiązku uzyskania zgody? Lekarz może wykonać czynności, bez zgody przedstawiciela ustawowego pacjenta bądź zgody właściwego sądu opiekuńczego, gdy zwłoka spowodowana postępowaniem w sprawie uzyskania zgody groziłaby pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia. W takim przypadku lekarz ma obowiązek, o ile jest to możliwe, zasięgnąć opinii drugiego lekarza, w miarę możliwości tej samej specjalności. O wykonywanych czynnościach lekarz niezwłocznie zawiadamia przedstawiciela ustawowego, opiekuna faktycznego lub sąd opiekuńczy.